Aşı Pasaportu Hakkında Her Şey

1964

Yakın gelecekte seyahat edenlerin koronavirüs için aşılanmış olduğunu gösteren dijital ve basılı belgelerin istenmesi konusu, çok uzak değil, hatta çok yakında.  Çünkü hükümetler ve seyahat endüstrisindeki karar vericiler aşı pasaportu terimi literatürlere soktu bile. Ama bu konuda kafalarda birçok bilinmeyen var. Gelin bu konuyu irdeleyelim.   

Sait YARDIMCI

ABD’de Başkan Biden pandemiyi kontrol altına almak için devlet kurumlarından koronavirüs aşı sertifikalarını diğer aşı belgeleriyle bağlantılarının ve bunların dijital versiyonlarını üretmenin “fizibilitesini değerlendirmelerini” istiyor. Danimarka hükümeti önceki gün yaptığı açıklamada, önümüzdeki 3-4 ay içinde vatandaşların aşı olduklarını göstermelerine izin verecek bir dijital pasaport çıkaracağını söyledi. Aşı pasaportu önerenler sadece hükümetler değil. Bir kaç hafta içinde Etihad Havayolları, yolcuların Covid-19 için aşı olduklarına dair Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği tarafından geliştirilen dijital seyahat kartını kullanmaya başlayacak.  İşte dijital aşı pasaportlarının mevcut durumu hakkında bildiklerimizin birkaç örneği bunlar.

Aşı pasaportu nedir? ; Aşı pasaportu, Covid-19’a karşı aşı olduğunuzu kanıtlayan belgelerdir. Havayolları, endüstri grupları, kar amacı gütmeyen kuruluşlar ve teknoloji şirketleri tarafından şu anda üzerinde çalışılan sürümler, cep telefonunuzda bir uygulama veya dijital cüzdanınızın bir parçası olarak kullanabileceğiniz belge üretme hazırlığında.  Şu anda bu süreci dijitalleştirmeye ve onu daha fazla uyum ve kolaylık sağlayan bir belgeye dönüştürmeye çalışmaları sürüyor.  IATA’da havaalanı, yolcu, kargo ve güvenlikten sorumlu kıdemli başkan yardımcısı Nick Careen, bu konuya liderlik ediyor.

IBM, kişilerin sosyal alanlarda okul, stadyum, işyeri gibi halka açık yerlerde kullanacağı planlanan “Dijital Sağlık Geçişini” geliştirmek için çalışıyor. IBM’in blockchain teknolojisi üzerine inşa edeceği bu sistem; ateş, test sonuçları ve aşı durumu dâhil olmak üzere birden çok veri türünü kullanılması amacı ile çok yakında hayatımıza girebilir. İsviçreli Commons Proje Vakfı, yolcuların test veya aşı bilgilerine erişmesine olanak tanıyan CommonPass adlı dijital bir sağlık pasaportunu test ediyor. Bu yetkililere gösterilecek bir QR kodu oluşturmayı sağlayan bir pasaport olacak.

Neden bir aşı pasaportuna ihtiyacım var? ; Daha fazla insan aşılandıkça,  aşılanmış kişilerin katılmasına izin verilen kamusal yaşam alanları genişleyecek. Uluslararası seyahat edebilmek için, hükümet ve sağlık yetkililerinin aşı olup olmadığınızı veya virüs için negatif test yaptırıp yaptırmadığınızı bilmeleri gerekecek. Birçok ülke zaten giriş için negatif bir testin kanıtına ihtiyaç duyuyor. Birleşmiş Milletler Dünya Turizm Örgütü Genel Sekreteri Zurab Pololikashvili, bu tür belgenin turizm sektörünü yeniden canlandırmak için gerekli olabileceğini savunan kişilerden sadece birisi. “Turizmin yeniden başlatılması için hayati önem taşıyan bir unsur, uluslararası seyahatle ilgili kuralların ve protokollerin tutarlılığı ve uyumlaştırılmasıdır” diyor.

Bu daha önce yapıldı mı? ; Belirli ülkelerde veya bölgelerde yaşayanların başka ülkelere girerken göstermek zorunda olduğu zaten bir aşı kâğıdı gerçeği var. Örnek vermek gerekirse pasaportunuzda belirli Afrika ülkelerinin giriş damgasın gören birçok batı ülkesinin pasaport polisi, sizden direkt olarak “sarı renkli” aşı kâğıdınızı ibraz etmenizi bekler. On yıllardır, bazı ülkelere seyahat eden insanlar,  sarıhumma, kızamıkçık ve kolera, tetanos, sıtma difteri gibi hastalıklara karşı aşı olduklarını kanıtlamak zorunda kalır.  Bu belirlenen sağlık kuruşlarından alınan imzalı ve damgalı bir “sarı kart” yanınızda yoksa deport bile edilmeniz kadar giden bir sürecin içine girmeniz demektir. Bu nedenle aşı olduğunuzu kanıtlamak zorunda olmak yeni bir kavram değil. Sözün özü bu yeni bir şey değil. Ancak geçmiş yılların sarı kartıyla şu anda üzerinde çalışılanlar arasındaki en büyük fark, gizlilik ve erişilebilirlikle ilgili yeni endişelerle birlikte gelen dijital bileşendir.

Aşı pasaportlarının dijital olması gerekiyor mu? ; Aşı pasaportlarının dijital olması gerekiyor. Ancak dijital olması sürecini daha sorunsuz hale getirir. Bir uçağın havaalanına indiği ve yüz kişinin seyahat kartına sahip olduğu, 100 kişinin başka bir sağlık cüzdanına sahip olduğu, 50’sinin kağıt ve 25’inin bir tür hükümet belgesine sahip olduğu bir gelecek hayal edin. Hangisinin işleri daha kolay halledilir? Tabii ki dijital olanların değil mi? İşte sorumuzun yanıtı. Avrupa Birliği’nin emniyet teşkilatları son haftalarda, çok sayıda sahte negatif test sonuçları ile AB ülkelerine girmek isteyenleri yakaladı.  Hatta bazı ülkelerden gelenlerin sayıların fazla olması nedeniyle o ülkeler ile uçak seferleri geçici olarak durduruldu. Endüstrinin güvenli geçişler için dijital kartları geliştirmeye çalışmasının nedeni de bu.

Aşı pasaportlarına itirazlar nelerdir? ; Dünya üzerinde 1 milyardan fazla insanın pasaportu, doğum belgeleri, ehliyetleri veya nüfus cüzdanları yok. Bu kişiler bu belgeleri olmadığı için kimliklerini kanıtlayamadığı bir dünyada, aşı durumunu gösteren dijital belgeler eşitsizliği ve riski artırarak birçok insanı geride bırakabilir.  Aşıların küresel düzeyde evrensel olarak erişilebilir hale gelmesi yıllar alacak ve bu nedenle yaygın testler devam edecek ve seyahatlere ve diğer kamusal faaliyetlere güvenli ve eşit bir geri dönüş sağlamak için aşılama ile birlikte devam etmelidir. Akıllı telefonu olmayanlar için endüstri kâğıda dayanıklılığı kabul edeceğini söylüyor, ancak bunun bile standartlaştırılması gerekiyor.

Bu arada dünyada küresel pasaport sisteminin geliştirilmesi yıllarca sürdü.  Daha güçlü hale getirmek için biyometrik fotoğraflı pasaportlar konusunda anlaşmak da on yıldan fazla zaman aldı. Şimdi, çok kısa bir süre içinde, evrensel bir pasaport kadar önemli bir dijital kimlik belgesi üretmek hem de çok kısa bir üretmek olası mı? Bana göre gelişmiş ülkeler için kolay. Ama az gelişmiş ülkeler için biraz çok zor. Ancak uzmanlar seyahat endüstrisini yeniden canlandırmak için negatif test yaptığınızı kanıtlayabilmek ve aşı olduğunuzu gösterebilmek önemli iki unsur olduğu konusunda hemfikir.