14 Kasım, 1991’den beri (BM 2006’da yani 20 yıl önce resmileştirmiş) Dünya Diyabet Günü imiş. Bu tarih 1922 yılında Charles Best ile birlikte insülini keşfeden Frederick Banting’in doğum günü imiş. Bugünün amacı ise halkı tip 1 ve tip 2 diyabetin önlenmesi, erken teşhisi ve yönetimi konusunda bilinçlendirmekmiş.
Sorunca yapay zekâ böyle diyor. Ama 14 Kasım, aynı zamanda (Marcel Proust’un Kayıp Zamanın İzinde serisinin ilk kitabının, yani Swannların Tarafı’nın 1913’te piyasaya çıkış tarihiymiş ki konumuz bu da değil.) Uluslararası Kültür Varlığı Kaçakçılığıyla Mücadele Günü imiş. Merak edip internetten “Türkiye’den çalınmış / kaçırılmış ve dünyanın ünlü müzelerinde sergilenen eserlerin başlıcaları hangileridir?” diye araştırırsanız, şöyle bir (asgarî) liste geliyor karşınıza (Cümleleri değiştirmeden, çaldığım gibi aktarıyorum):
• Zeus Sunağı (Bergama Sunağı): İzmir Bergama’dan götürülen bu devasa Helenistik dönem yapısı, Almanya’daki Berlin Pergamon Müzesi’nin dikkat çekici eseridir.
• Milet Agora Kapısı: Aydın Milet Antik Kentine ait anıtsal Roma dönemi kapısı, Almanya’da Bergama Müzesi’nde sergilenmektedir.
• Nereidler Anıtı: Antalya Kaş’taki Xanthos Antik Kentinden götürülen Likya dönemi mezar anıtı, İngiltere’deki British Museum da da bulunmaktadır.
• Halikarnas Mozolesi Kabartmaları: Dünyanın Yedi Harikasından biri sayılan Bodrum’daki bu anıt mezarın heykelleri ve frizleri Londra’daki British Museum’da yer almaktadır.
• Artemis Tapınağı Kalıntıları: İzmir Selçuk’taki tapınağa ait sütun tamburları ve heykeltıraşlık eserleri İngiltere’de sergilenmektedir.
• Truva Hazineleri (Priamos Hazinesi): Çanakkale’den kaçırılan altın ve gümüş eserler, bugün Rusya’daki Puşkin Müzesi ve Hermitage Müzesi’nde bulunmaktadır.
• Trysa Heroonu Kabartmaları: Antalya Demre’den götürülen devasa mezar anıtı frizleri, Avusturya’daki Viyana Sanat Tarihi Müzesi’ndedir.
• II. Mehmed (Fatih Sultan Mehmet) Portresi: İtalyan ressam Gentile Bellini tarafından yapılan ünlü tablo, İngiltere’deki National Gallery koleksiyonundadır.
Tabii bunlar sadece bilinenler (ruhumuzun bile duymadıklarını listelemek mümkün değil) ve en önemlileri. Ama bu arada, Kültür ve Turizm Bakanlığı verilerine göre 1980’den bu yana 28 bin 800’den fazla eser Türkiye’ye geri getirilmiş. Bunların başlıcaları: Karun Hazinesi (Lidya Hazinesi), Yorgun Herakles Heykeli, Çingene Kızı Mozaiği Parçaları, Boğazköy Sfenksi ve Tabletleri, Kybele Adak Heykeli, Orpheus Mozaiği, Elmalı Sikkeleri, Sidamara Lahdi’nin Eros Başı, Marcus Aurelius Heykeli ve Boubon Eserleri, Horoztepe ve Düver Eserleri.
Çalındığı ve yerine sahtesi koyulduğu iddia edilen tarihî eserler konusuna hiç girmiyorum. Spekülasyona gerek yok. Ve her zaman aklımı kurcalayan ama kendi kendime sormaya dahî utandığım şu soruyu da es geçiyorum: “Anadolu’daki çoğu antik kimi tarihî eserin batı ülkelerindeki müzelerde veya özel koleksiyonlarda sergilenmek üzere çalınması, Türkiye açısından çok üzücü ve sinir bozucu tabii de, acaba arkeoloji ve sanat açısından (utandığım yere geldik) daha mı iyi? Acaba birileri alıp götürmeseydi, biz bu tarihi ne yapardık?”