Dünya Kuş Raporu açıklandı. Raporda, göçmen kuşların geleceğine ilişkin çarpıcı tablo ortaya kondu. Buna göre göçmen kuş türlerinin yaklaşık yarısının popülasyonu geriliyor. Her dokuz türden biri ise yok olma riskiyle karşı karşıya. Uzmanlar, çözümün tek tek ülkelerde değil, kuşların kullandığı bütün göç yollarını kapsayan uluslararası koruma çalışmalarında olduğunu vurguluyor.
Kenya’da düzenlenen Küresel Göç Yolları Zirvesi, dünyanın dört bir yanından gelen bilim insanlarını, hükümet temsilcilerini, sivil toplum kuruluşlarını ve finans kuruluşlarını aynı gündem etrafında buluşturdu. Zirveye ev sahipliği yapan Nature Kenya ile birlikte gerçekleştirilen toplantıda BirdLife International tarafından yeni Dünya Kuş Raporu açıklandı. Dört yıllık dönemlerle hazırlanan raporun bu yılki özel konusu ise ilk kez doğrudan göçmen kuşlar ve onların kullandığı göç yolları oldu.
Milyonlarca Kuş İçin Alarm Zili
Rapordaki veriler ile, göçmen kuşların karşı karşıya olduğu baskının boyutunu gözler önüne serildi. Göçmen türlerin yaklaşık yarısında nüfus azalması görülürken, her dokuz türden biri neslinin tükenmesi tehdidiyle karşı karşıya bulunuyor. Özellikle denizlere, ormanlara ve kıyı sulak alanlarına bağımlı türler daha büyük risk altında. Deniz kuşları ve kıyı kuşları ise en fazla tehdit altında bulunan grupların başında geliyor.
Kervan Çulluğu Yok Oldu
Bu tablonun en çarpıcı örneklerinden biri, İnce gagalı kervan Çulluğu oldu. Türün 1995 yılında Fas’taki bir lagünde kaydedilmesinin ardından yeniden gözlemlenememesi, 2025 yılında neslinin tükendiğinin kabul edilmesine yol açtı. Bu kayıp, son yüzyıllarda Avrasya ve Afrika’da yaşanan ilk küresel kuş nesli tükenmesi olarak değerlendiriliyor. Rapora göre son 150 yıl içerisinde altı göçmen kuş türünün daha ortadan kaybolmuş olabileceği tahmin ediliyor. Kuşların sınırları yok, korumanın da olmamalı. Göçmen kuşların en büyük sorunlarından biri, yaşam döngülerinin birden fazla ülkeye ve ekosisteme bağlı olması. Bir kuş için üreme alanının korunması tek başına yeterli değil. Aynı kuşun binlerce kilometrelik yolculuğu sırasında kullandığı beslenme ve dinlenme alanlarının, ardından ulaştığı kışlama bölgesinin de güvenli olması gerekiyor.
Tüm Yollar Korumaya Alınmalı
Bu nedenle BirdLife International, 120 ülkedeki 125 ortağıyla Küresel Göç Yolları Programı kapsamında göç yollarını bir bütün olarak ele alan bir koruma yaklaşımı geliştiriyor. Amaç, tek bir kuş türünü veya tek bir sulak alanı korumanın ötesine geçerek, kuşların üreme alanlarından kışlama bölgelerine kadar uzanan bütün güzergâhı güvence altına almak. Koruma çalışmaları sonuç veriyor. Raporda yalnızca tehditler değil, koruma çalışmalarının işe yaradığını gösteren örnekler de bulunuyor. İnsan kaynaklı baskılara yönelik koordineli müdahalelerin bazı türlerde olumlu sonuç verdiği belirtiliyor. Yabancı türlerin yayılması, yoğun tarım uygulamaları, iklim değişikliği ve avcılık gibi baskıların göç yolu boyunca birlikte ele alınması, kuş popülasyonlarının yeniden güçlenmesine katkı sağlayabiliyor. Küçük akbaba için Balkanlar’da yürütülen uluslararası çalışmalar bunun dikkat çekici örneklerinden biri. Yapılan ortak koruma faaliyetlerinin, bölgedeki üreme popülasyonundaki düşüşün durdurulmasına yardımcı olduğu belirtiliyor. BirdLife International Baş Bilim Danışmanı ve Dünya Kuş Raporu Editörü Dr. Stuart Butchart da göçmen kuşlardaki gerilemenin doğadaki genel baskının önemli göstergelerinden biri olduğuna dikkat çekerek, koruma çalışmalarının göç yollarının tamamını kapsayacak biçimde yürütülmesi gerektiğini vurguladı.
Türkiye, Göç Yolunun Köprülerinden
Zirvenin Türkiye açısından önemli başlıklarından biri ise ülkemizin göç yollarındaki konumu oldu. Küresel Göç Yolları Zirvesi’ne katılan Doğa Derneği Genel Koordinatörü Serdar Özuslu, Türkiye’nin Avrupa ile Afrika arasında göç eden kuşlar açısından önemli bir ekolojik bağlantı noktası olduğunu belirtti. Özuslu “Doğa Derneği, 2022’den bu yana Türkiye’nin farklı bölgelerinde kuşların güvenli göçünü desteklemeye yönelik çalışmalar yürütüyor. Türkiye’nin sahip olduğu üç biyolojik çeşitlilik sıcak noktası, ülkeyi yalnızca doğa koruma açısından değil, kuş gözlemciliği ve doğa turizmi açısından da önemli bir coğrafya haline getiriyor” dedi.
Nairobi’den Ortak Mesaj
Zirvenin sonunda hükümetler, bilim insanları ve doğa koruma kuruluşları tarafından Nairobi Göç Yolları Deklarasyonu imzalandı. Deklarasyonun temel mesajı oldukça açık: Göçmen kuşlar ülkelerin sınırlarını tanımıyor. Dolayısıyla onları korumaya yönelik çalışmaların da ulusal sınırlarla sınırlı kalmaması gerekiyor. Göç yollarının tamamında ortak hareket edilmesi, kritik yaşam alanlarının korunması ve ülkeler arasındaki iş birliğinin güçlendirilmesi, milyonlarca göçmen kuşun geleceği açısından belirleyici olacak.
Nancy Notu:
Göçmen kuşların korunması yalnızca biyolojik çeşitliliğin geleceği açısından önem taşımıyor. Kuş gözlemciliği ve doğa turizmi de bu ekosistemlerin korunmasından doğrudan etkileniyor. Türkiye’nin Avrupa, Asya ve Afrika arasındaki coğrafi konumu; sulak alanları, deltaları, gölleri ve farklı habitatları ülkeyi kuş gözlemcileri açısından özel bir destinasyon haline getiriyor. Bir göçmen kuş için Türkiye, binlerce kilometrelik yolculuğunda yalnızca üzerinden geçtiği bir ülke değil; bazen hayatta kalmasını sağlayan kritik bir mola noktası. Bu nedenle göç yollarının korunması, doğayı korumanın yanında Türkiye’nin henüz yeterince değerlendirilmemiş doğa turizmi potansiyeli açısından da önemli bir başlık. Ayrıca da Türkiye için doğa turizmi fırsatı…